Tarihte Bugün: Türk basın tarihinin ilk Türkçe gazetesi

Tarihte+Bug%C3%BCn:+T%C3%BCrk+bas%C4%B1n+tarihinin+ilk+T%C3%BCrk%C3%A7e+gazetesi
ABONE OL

Osmanlı Devleti'nde çıkarılan ilk Türkçe gazete olan Ceride-i Havadis, ilk ölüm ilanlarının yapıldığı gazetedir. Ayrıca gazete, Kırım Savaşına, savaş muhabirlerini de göndererek döneminde uluslararası haberciliğe öncü olmuştur. Ancak, gazeteyi çıkaran İngiliz misyonu William Churcill idi. Hedef, bir gazeteden daha öte bir durumdu. İşgal altında olan Osmanlı'yı yıkmak için bu da onlar için bir yoldu...

İlk Türkçe Gazete 'Ceride-i Havadis'
 
Tarihler 1840 yılını gösterdiğinde İngiliz misyonu William Churchill tarafından çıkarılan Ceride-i Havadis gazetesi Türk basın tarihinini ilk yarı resmi Türkçe gazetesi olarak kabul edilir. 
 
İngiliz misyonu tarafından çıkarılsada devletten teşvik yardımı almasından ötürü gazete yarı resmi olarak kabul görür. Yayınlandığı ilk zamanlarda hiç ilgi görmeyen Ceride-i Havadis,ilk üç sayıyı bedavaya satarak halkı gazeteye yönlendirmeye çalışmıştır. 
 
İlk sayılarında sadece haber içerikli olan gazete, ilk zamanlarda haftalık olarak çıkarılmaya başlamışsa da ilgi görmemesi nedeniyle on günde bir çıkarılmasına karar verilmiştir. Hatta, 1843 yılında gazete bir süreliğine kapatılmı, ancak daha sonra yayın hayatına geri dönmüştür.
 
Gazetenin Çıkış Amacı
 
Zor bir dönemden geçen, işgal altında olan Osmanlı Devleti'nde çıkarılan bu gazetenin asıl amacı, 'bilimsel, ahlaki, edebi içerik'ten çok daha öteydi. Asıl amaç, İngilizlerin ekonomik ve siyasi çıkarlarına yönelik bir kamuoyu oluşturmaktı. İngilizleri bu yola iten durumlar da vardı. Şöyle ki; 1830-1837 yılları arasında İstanbul'da İngiliz Elçiliği yapmış olan David Urguhard, yaptığı araştırmalar sonucu; zengin ham madde kaynaklarına ve geniş bir pazara sahip olan Osmanlı İmparatorluğu'nun, İngiliz çıkarları için yararlı olacağını Kraliyet ailesine rapor etmişti.
 
Ceride-i Havadis gazetesini çıkaran İngiliz misyonu William Churchill'in de kendine göre amaçları vardı. Churchill, gazete ile Ermeni iktisat yazarlarla, İngiliz çıkarlarını örtülü bir şekilde Osmanlı kamuoyuna benimsetmeye çalışmak istemiştir. Nitekim, bu yılları takiben İngiliz sanayisinin ham madde ihtiyacı Osmanlı'dan karşılanacak ve İngiliz mallarının sürümü -Osmanlı sanayiinin iflası pahasına- artacaktır.
 
Gazetenin döneminde çeşitli ilanlara yer vermiş ayrıca ilk ölüm ilanları bu gazetede yer almıştır. Kırım Savaşına, savaş muhabirlerini de göndererek döneminde uluslararası haberciliğe öncü olmuştur. 1864 yılında 1212 sayıyı geride bırakarak kapanmıştır.
 
 
1 Ağustos tarihinde yaşanış önemli olaylar;
 
1291 - Uri, Schwyz ve Unterwalden kantonları, İsviçre'nin temelini attı.
 
1560 - İskoçya Parlamentosu, Papa’nın otoritesini artık tanımayacağını bildirdi, böylece İskoç Kilisesi ortaya çıkmış oldu.
 
1571 - Lala Mustafa Paşa, Venedik Cumhuriyeti'ne ait Kıbrıs adasını fethetti.
 
1589 - Fransa Kralı III. Henri bıçaklandı. Saldırgan koyu bir Katolik rahip olan Jacques Clément'dı. Clément orada ölürken, Kral ise ertesi gün öldü.
 
1619 - İlk Afrikalı köleler, Virginia'nın Jamestown şehrine getirildiler.
 
1773 - Deniz Harp Okulu (Tersane Hendesehanesi), Cezayirli Hasan Paşa tarafından İstanbul Kasımpaşa'da açıldı.
 
1774 - İngiliz kimyacı Joseph Priestley, oksijen gazını (dioxygène, O2) keşfetti.
 
1798 - Nil Savaşı: Amiral Horatio Nelson komutasındaki Büyük Britanya Donanması, Abukir Körfezi'nde Fransız Donanması'nı yendi.
 
1834 - Britanya İmparatorluğu'nda kölelik kaldırıldı.
 
1950 - Türkiye, NATO’ya başvurdu.
 
1953 - Rodezya ve Nyasaland Federasyonu (Orta Afrika Federasyonu) kuruldu.
 
1958 - Kıbrıs'ta Türk Mukavemet Teşkilatı kuruldu.
 
1963 - Büyük Britanya, Malta’ya 1964’te bağımsızlığını vermeyi kabul etti.
 
1964 - Belçika Kongosu'nun adı, Kongo DC olarak değiştirildi.
 
1969 - Altıncı Filo’yu protesto etmek için yapılan mitinge bir grubun saldırmasıyla çıkan olaylarda iki genç öldü, yaklaşık 200 de kişi yaralandı.
 
1975 - Arnavutluk, ABD ve Kanada’nın katılmadığı Helsinki zirvesinde, 35 ülkenin katılımıyla "İnsan Hakları Sözleşmesi" (Helsinki Nihai Senedi) imzalandı.
 
1999 - Avrupa’da deli dana krizinden dolayı İngiliz etine konan ambargo kaldırıldı.
 
2001 - İsrailli bilim adamları embriyondan hareketle, kalp hücrelerini imal etmeyi başardıklarını açıkladılar.
 
2002 - Irak dört yıllık bir aradan sonra BM Baş Müfettişi'ni denetim için Bağdat’a davet etti.
 
2008 - Konya'nın Taşkent ilçesinde özel bir vakfa ait 3 katlı öğrenci yurdu, LPG gazının sıkışması nedeniyle çöktü: 18 ölü, 27 yaralı.
 
2014 - İstanbul Sözleşmesi yürürlüğe girdi.
 
 
 
Hazırlayan:Burçin TÜRKOĞLU
 
>