Tarihte Bugün: Kurtuluş Hareketinin İlk Yayın Organı

Tarihte+Bug%C3%BCn:+Kurtulu%C5%9F+Hareketinin+%C4%B0lk+Yay%C4%B1n+Organ%C4%B1
ABONE OL

Sivas Kongresi'nde İrade-i Milliye Gazetesi'nin çıkarılmasına karar verilmişti. Gazetenin amacı, niçin bağımsızlık savaşına girişildiği ve son durumun ne olduğunu halk ve dünya basınına duyurmaktı. Damad Ferid Paşa Kabinesi'nin düşürülüp, Ali Rıza Paşa başkanlığında yeni bir kabinenin kurulması; Osmanlı Meclis-i Mebusanı için seçimlerin yapılması; Meclis-i Mebusan’a millî mücadele taraftarı kimselerin girmesinde rol oynamış bir yayın organı olan İrade-i Milliye Gazetesi'nin tüm detayları sizlerle...

İrade-i Milliye Gazetesi Nasıl Kuruldu?
 
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından işgale uğrayan Türk topraklarını, işgalden kurtarmak için çareler arayan Mustafa Kemal Atatürk, Sivas Kongresi'nin oluşmasını istemişti. Bu kongrede, 11 Eylül 1919’da gerçekleşen sekizinci oturumunda gazetenin çıkarılması kararlaştırıldı.
 
 
Gazeteye, Mesul Müdür bulma görevi, Kongre'nin Sivas delegesi Rasim Bey'e verildi. Ayrıca, Rasim Bey'den İttihat ve Terakki ile ilgisi olmayan birini bulması istenmiştir.
 
Gazetenin asıl amacı, neden bağımsızlık savaşına girildiğini tüm dünya basınına göstermekti. Çalışmalar devam etti ve Mesul Müdür olarak Rasim Bey, 22 yaşında bir genç olan Demircizade Selahaddin'i (Ulusalerk) belirledi. Gazetenin Yazı İşleri Müdürü ise Mazhar Müfit Bey oldu. 
 
Vilayet Matbaası'nda basılan gazetenin başlığında haftada iki gün yayınlanır yazsa da başlarda haftada bir gün çıkarıldı. Ancak, zaman içinde haftada iki kere ve daha sonra da günlük olarak çıkarıldı.
 
İrade-i Milliye Gazetesi Özellikleri
 
İrade-i Milliye gazetesi, , 30X50 santimetre boyutlarında iki sütunlu dört sayfadan ibaret bir gazete olarak hazırlandı ve başlık altında "Metâlib ve Âmâl-i Milliyenin Müdafiîdir" ("Milletin arzu ve isteklerinin savunucusudur") ibaresi yer almıştır.
 
Gazetenin adının bizzat Mustafa Kemal Paşa tarafından konulduğu söylense de, bu konu hakkında kesin bir bilgi yoktur.
 
Gazetenin şekil ve sütunlarının durumu sermürettip Mahmut Efendi tarafından yapılıyordu. Dördüncü sayısından itibaren sütun sayısı üçe çıkarıldı.
 
Gazetenin ilk sayısı 14 Eylül 1919 tarihinde çıkarıldı. ilk sayısında,gazetenin yayınlanmasından 10 gün önce toplanan Sivas Kongresi'nde Mustafa Kemal'in kongreyi açış nutku ile Padişah'a, Sadrazam'a ve İtilaf Devletleri'ne çekilen ariza ve muhtıralar yer almaktadır.
 
 
Gazetenin ikinci sayısında, Damad Ferid Paşa Kabinesi'ne karşı duyulan güvensizlik ve bu kabine ile her türlü ilişkinin kesildiğine dair her bölgeden, ilden ve kazadan İstanbul'a, İtilaf Devletleri'ne ve Heyet-i Temsiliye'ye çekilen telgraflar yer almaktaydı. 
 
Türk Kurtuluş Savaşı açısından büyük önem taşıyan gazetenin ilk sayısı bin adet basıldı. Gazeteye talebin yoğun olması üzerine bu sayısı 5000 adete çıkarıldı. Gazetenin,İstanbul'a ve işgal altındaki diğer illere ulaştırılabilmesi için çeşitli resmî kurumlardan alınan zarflara konulup sanki resmî evrakmış gibi gönderilmesi sağlandı.
 
İrade-i Milliye Gazetesi'nde Yeni Dönem
 
Heyet-i Temsiliye, Sivas'tan ayrılırken gazeteyi de beraberinde Ankara'ya götürmek istedi. Ancak, Sivas ileri gelenleri bu durumu kabul etmedi ve gazete yayın hayatına Sivas'ta devam etti.10 Ocak 1920’de Ankara’da yayına başlayan Hâkimiyet-i Milliye, Heyet-i Temsiliye’nin resmî yayın organı olarak İrâde-i Milliye’nin yerini aldı.
 
 
Gazete ikinci döneminde de çizgisini bozmadı ve Mili Mücadeleyi savundu.  Bir süre İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi Halis Turgut’un Mesul Müdürlüğü'nde çıkarıldı. 1921’de Halis Turgut’un yönetiminde iken iki defa İstiklal Mahkemesi tarafından kapatıldı. Gazetenin yayın hayatı 1922’de sona erdi.
 
14 Eylül tarihinde yaşanmış önemli olaylar;
 
1812 - Fransa İmparatoru Napolyon, ordularının başında büyük bir yangının sürdüğü Moskova'ya girdi.
 
1829 - Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında Edirne Antlaşması imzalandı.
 
1867 - Karl Marx'ın yazdığı Kapital'in ilk cildi yayımlandı.
 
1901 - ABD Başkanı William McKinley öldü ve yerine Başkan Yardımcısı Theodore Roosevelt geçti. McKinley 6 Eylül 1901'de New York'ta fuar açarken, Polonyalı Leon Czolgosz tarafından yapılan suikast sonucunda vurulmuştu.
 
1922 - İzmir'e bağlı Bergama ilçesi düşman işgalinden kurtuldu.
 
1923 - Lozan Antlaşması uyarınca Edirne'ye bağlı Karaağaç Tren İstasyonu Yunanlardan teslim alındı.
 
1930 - Son Posta gazetesi sorumlu müdürü Selim Ragıp Bey (Emeç) tutuklandı.
 
1933 - Türkiye ile Yunanistan Dostluk Antlaşması imzaladı.
 
1936 - Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı, ilkokullarda okutulacak "Alfabe" kitabını kabul etti. 
Alfabe'nin yazarları: Murat Özgün ve İlhan Gökçe.
 
1944 - Radyo istasyonlarının kurulması ve genişletilmesi yasası çıktı.
 
1954 - Fransa, Profesör Tevfik Remzi Kazancıgil'e Légion d'honneur nişanı verdi.
 
1956 - Akis Dergisi toplatıldı.
 
1960 - Irak, İran, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela OPEC'i kurdu.
 
1963 - Ömür boyu hapse mahkûm eski Demokrat Parti Milletvekili Zeki Erataman tedavi gördüğü hastaneden kaçtı. Daha sonra Erataman'ın Yunanistan'a iltica ettiği açıklandı.
 
1969 - Balkan Boks Şampiyonası'nda Seyfi Tatar ile Celal Sandal şampiyon oldu.
 
1970 - Filistinli gerillalar Ürdün'ün ikinci büyük şehri İrbid'i kontrol altına aldılar.
 
1971 - Bilim ve Sosyalizm Yayınları sahibi Süleyman Ege Lenin'in "Devlet ve İhtilal" kitabı nedeniyle 7,5 yıl hapse mahkûm oldu.
 
1972 - Aşık Mahsuni başbakana hakaret ettiği iddiasıyla yargılandı.
 
1974 - Sinema oyuncusu ve yönetmeni Yılmaz Güney, Adana'nın Yumurtalık ilçesi yargıcı Sefa Mutlu'yu öldürdü.
 
1980 - Sıkıyönetim komutanlıklarınca Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) yöneticilerinin teslim olması istendi.
 
1980 - Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş teslim oldu ve Uzunada'ya gönderildi.
 
1997 - Van'da gerilim hattına takılan askeri helikopterin düşmesi sonucu 10 asker hayatını kaybetti.
 
1999 - YÖK Rektörler Komitesi, üniversite yerleşkelerinde, açık ya da kapalı alanlarda baş örtüsünü yasaklayan ortak karar aldı. Kimlik kartındaki fotoğraf, derslikler, laboratuvarlar, sosyal tesis ve spor alanlarında da baş örtüsü yasağı konuldu.
 
2018 - İstanbul Yeni Havalimanı'nın yapım aşamasında kötü çalışma koşulları sebebiyle inşaat işçileri grev yapmaya başladı.
 
 
 
Hazırlayan:Burçin TÜRKOĞLU
>