Tarihte Bugün: 29 Ekim Cumhuriyet'in İlanı

Tarihte+Bug%C3%BCn:+29+Ekim+Cumhuriyet%E2%80%99in+%C4%B0lan%C4%B1
ABONE OL

Osmanlı Devleti, 1. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmıştı. Türk halkı Mustafa Kemal önderliğinde 'kurtuluş' mücadelesine girmiş ve bu alanda büyük bir destan yazmıştı. Mustafa Kemal, yönetimde halk iradesinin egemen olacağını istemiş ve bu konudaki düşüncelerini, açıkça ilan etmiştir. 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açılmış, 1922 yılında saltanat kaldırılmış ve 1923 tarihinde o önemli karar verilmişti. Egemenlik kayıtsız şartsız milletin olacaktı...

 
29 Ekim Cumhuriyet'in İlanı
 
Kurtuluş Savaşı'ndan haklı bir zafer ile çıkan Türk milleti için yeni bir dönem başlamak üzereydi. 29 Ekim 1923 tarihinde ilan edilen Cumhuriyet tam da bu dönemin adıydı. Cumhuriyet,Türk toplumunu çağdaşlaştırmayı amaçlayan Türk devriminin bir parçasıdır, diğer yenileşme ve reformların da önünü açan bir siyasal inkılap hareketidir.
 
29 Ekim 1923 tarihinde ilan edilen Cumhuriyet'in ilanı, hukuksal olarak İkinci Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisinin 29 Ekim 1923 günü gerçekleşen oturumunda Mustafa Kemal'in hazırladığı anayasa değişikliği teklifinin kabul edilmesiyle Türkiye Devleti'nin yönetim şeklinin cumhuriyet olarak belirlenmesidir.
 
Bu tarihten sonra şöyle diyebiliriz ki;Osmanlı Devleti'nin yıkılması ile sonuçlanan I. Dünya Savaşı'nın ardından Mustafa Kemal Paşa önderliğinde başlatılan ulusal mücadelenin daha ilk yıllarından itibaren artık yönetimde halk iradesinin egemen olacağı açıkça ilan edilmiştir.
 
"29 Ekim 1339 (1923) tarih ve 364 sayılı Teşkilât-ı Esasîye Kanununun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun" ile 1921 Teşkilât-ı Esasîye Kanunu'nun altı maddesinde (1, 2, 4, 10, 11 ve 12. maddeler) değişiklik yapılmış; birinci maddesi şu şekilde değiştirilmiştir:
 
"Hâkimiyet, bilâkaydü şart Milletindir. İdare usûlü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. Türkiye Devletinin şekl-i Hükûmeti, Cumhuriyettir".
 
 
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
 
29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet yönetimi ilan edildi. Bu nedenle her yıl 29 Ekim günü Türkiye'de ve Kuzey Kıbrıs'ta milli bayram kabul edilir.
 
Cumhuriyet Bayramı'nın kutlandığı ülkelerde 28 Ekim öğleden sonra ve 29 Ekim tam gün olmak üzere bir buçuk gün resmî tatildir. 29 Ekimlerde stadyumlarda şenlikler yapılır, akşam ise geleneksel olarak fener alayları düzenlenir.
 
29 Ekim tarihinde yaşanmış önemli olaylar;
 
1787 - Mozart'ın Don Giovanni operası ilk kez olarak Prag Ulusal Tiyatro'da sahnelendi.
 
1859 - İspanya, Fas'a savaş ilan etti.
 
1863 - Cenevre'de toplanan 16 ülke, Uluslararası Kızılhaç'ın kurulmasına karar verdi.
 
1888 - Britanya İmparatorluğu, Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, İspanyol İmparatorluğu, Fransa, İtalya, Hollanda, Rus İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu arasında, İstanbul Antlaşması'nın (Convention of Constantinople) nihai metni imzalandı. Buna göre, ilgili devletlerin gemileri hem savaş hem de barış zamanında Süveyş Kanalından geçebilecekler.
 
1901 - Amerika Birleşik Devletleri Başkanı William McKinley'in suikastçısı Leon Czolgosz elektrikli sandalyede idam edildi.
 
1913 - Batı Trakya Bağımsız Hükûmeti yıkıldı.
 
1914 - Amiral Souchon liderliğindeki Goeben (Yavuz), Breslau (Midilli) ve dokuz Osmanlı savaş gemisinden oluşan bir donanma Rus liman ve gemilerini bombalayarak Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na girmesine neden oldu.
 
1919 - Britanya birlikleri Antep'i Fransızlara teslim edilerek geri çekildi.
 
1960 - Cassius Clay (daha sonra Muhammet Ali) Louisville, Kentucky'de ilk profesyonel maçını kazandı.
 
1960 - Millî Birlik Komitesi'nin 147 öğretim üyesini görevden almasına tepkiler sürüyor. Ankara Üniversitesi rektörü Suut Kemal Yetkin istifa etti.
 
1961 - Suriye, Birleşik Arap Cumhuriyeti'nden ayrıldı.
 
1961 - İlk Türk yapımı otomobil Devrim, Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'e armağan edildi.
 
1967 - Montreal'deki Expo 67 Dünya Fuarı kapandı. Fuarı 50 milyonun üzerinde insan ziyaret etmişti.
 
1969 - İki bilgisayar arasındaki ilk bağlantı gerçekleştirildi. Bu bağlantı İnternet'in öncüsü olan ARPANET üzerinden yapıldı.
 
1992 - Türkiye ile Irak'ın kuzeyi arasında stratejik öneme sahip Sinhat Boğazı, TSK'nın eline geçti. Çatışmalarda 90 silahlı militan öldürüldü.
 
1992 - Kazakistan ve Türkmenistan, ilk Büyük Elçiliklerini Ankara'da açtılar.
 
1998 - THY'nin Adana-Ankara seferini yapan Boeing 737 tipi uçağı, 33 yolcu ve 6 kişilik mürettebatıyla kaçırıldı. Uçağı kaçıran Erdal Aksu, ölü ele geçirildi. Aksu'nun Diyarbakır'da 4 öğretmeni katletmekten aranan bir terörist olduğu belirlendi.
 
1998 - Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Özbekistan ve Türkiye, Hazar ve Orta Asya petrollerinin Batı pazarlarına Bakü Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hattı'yla ulaştırılmasına ilişkin Ankara Deklarasyonu'nu imzaladılar.
 
1998 - Amerikalı astronot John Glenn 36 yıl aradan sonra 77 yaşında, Discovery mekiğiyle yeniden uzaya gitti.
 
2006 - Nijerya'nın başkenti Abuja'da Boeing 737 tipi bir yolcu uçağı kalkıştan hemen sonra 104 yolcusuyla düştü: 6 kişi kurtuldu.
 
2013 - Marmaray açıldı ve ilk sefer Üsküdar'dan Yenikapı'ya düzenlendi.
 
2018 - İstanbul Havalimanı açıldı.
 
 
Hazırlayan:Burçin TÜRKOĞLU
>